नेपाली समाज कता जाँदैछ ?
समाज अहिले द्रुत आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक परिवर्तनको चरणबाट गुज्रिरहेको छ। बढ्दो आधुनिकता, युवा पुस्ताको विदेश पलायन र प्रविधिको अत्यधिक प्रयोगले समाज एकातिर भौतिक रूपमा विकसित हुँदैछ भने अर्कोतिर मानवीय मूल्य–मान्यता, नैतिकता र पारिवारिक सम्बन्धमा गम्भीर चुनौतीहरू देखापरिरहेका छन्।
नेपाली समाजको वर्तमान गन्तव्यलाई निम्न प्रमुख विशेषताहरूबाट विश्लेषण गर्न सकिन्छ:
१. बदलिँदो पारिवारिक संरचना र एक्लोपनविखण्डित परिवार: संयुक्त परिवारको संरचना भत्किएर एकल परिवार (Nuclear family) हाबी हुँदैछ।वृद्धाश्रम र एक्लोपन: रोजगारीका लागि युवा पुस्ताको विदेशिने क्रम बढेसँगै गाउँघरमा वृद्धवृद्धाहरू एक्लिन थालेका छन्।आर्थिक निर्भरता: समाज क्रमशः धन र भौतिक सुखलाई मात्रै सर्वोपरि मान्ने बाटोमा जाँदैछ।
२. आर्थिक परनिर्भरता र युवा पलायनरेमिट्यान्समुखी अर्थतन्त्र: देशको अर्थतन्त्र वैदेशिक रोजगारीबाट आउने रेमिट्यान्समा निर्भर छ।शून्यताको अनुभूति: गाउँ–सहर दुवै ठाउँमा युवा जनशक्तिको अभाव खट्किएको छ, जसले गर्दा सामाजिक तथा सांस्कृतिक कार्यहरूमा समेत सहभागिता घट्दै गएको छ।
३. प्रविधिको दुरुपयोग र नैतिक ह्रासअपराधको प्रकृति परिवर्तन: प्रविधिको गलत प्रयोग, नैतिक शिक्षाको कमी र दण्डहीनताका कारण पारिवारिक हत्या, हिंसा र साइबर अपराधका घटनाहरू बढ्दै छन्।सामाजिक संवेदनशीलतामा कमी: सामाजिक सञ्जालको बढ्दो लतले मानिसहरूलाई एक–अर्कासँग भावनात्मक रूपमा टाढा बनाउँदै लगेको छ।
४. राजनीतिक अस्थिरता र निराशाव्यवस्थाप्रतिको असन्तुष्टि: राजनीतिक नेतृत्वको कार्यशैली र सुशासनको अभावले आम नागरिक (विशेषगरी युवाहरू) मा चरम निराशा र आक्रोश देखिएको छ।परम्परागत विधिमा प्रश्न: पुराना राजनीतिक दल र विधिप्रति वितृष्णा बढेको छ।
५. मिश्रित संस्कृति (Globalized Culture)पाश्चात्य संस्कृतिको प्रभाव: खानपान, पहिरन र चाडपर्व मनाउने शैलीमा पाश्चात्य संस्कृतिको प्रभाव बढ्दो छ।सकारात्मक पक्ष: युवाहरूमा उद्यमशीलता, सचेतना र अधिकारको चेतना भने पहिलेभन्दा निकै बढेको छ।समग्रमा, नेपाली समाज भौतिक विकास र डिजिटल युग तर्फ प्रवेश गर्दैछ, तर यसले आफ्नो मौलिक संस्कृति र सामाजिक सद्भावलाई भने निरन्तर गुमाउँदै गएको देखिन्छ। समाजलाई सही दिशा दिन युवा पुस्तालाई स्वदेशमै अवसर र नैतिक शिक्षामा जोड दिनु आजको प्रमुख आवश्यकता हो।
