अधिकांश युवा विदेश गए, गाउँमा बस्नेले सीप र संस्कृति सिक्न चाहेनन्
फाल्गुन १४, २०७६विप्लव महर्जन, Kantipur,
(सल्यान) — ७५ वर्षीय
विष्णुबहादुर बूढा त्रिवेणी गाउँपालिकास्थित पिमखोलाका पैसेरी नाचका अगुवा हुन् । उनले झन्डै
३५ वर्ष
विभिन्न मेला, पर्व र सार्वजनिक उत्सवमा पैसेरी नाचे । मगर समुदायको
मुख्य नाच
मानिने पैसेरी
केही वर्षयता
लोप हुँदै
गएकोमा भने
उनी चिन्तित
छन् ।
‘हाम्रो पुस्तासँगै पैसरी पनि
सकिने हो कि,’ उनी भन्छन्, ‘युवाले सिक्नै चाहेनन् ।’ आधुनिक गीतसंगीत
र प्रविधिका
कारण युवापुस्ता
पैसरीसहित विभिन्न सांस्कृतिक
नाचबाट टाढिँदै
गएको उनको
गुनासो छ । मगर भाषामा
‘पै’ को
अर्थ काठको
कोसीको बिट
र ‘सरी’को
अर्थ गोलो
आकार हो ।
ढिकुरे र
लहरे नाचसमेत
भनिने पैसेरी
लस्करै गोलाकार
नाचिन्छ । युवालाई
संस्कृति हस्तान्तरण
गर्न खोजे
पनि अनिच्छुक
हुँदा समस्या
भएको पैसेरीका
अर्का अगुवा
मैसर बूढाले
बताए । ‘बेरोजगारीका
कारण अधिकांश
युवा विदेश
गए, गाउँमा
बस्नेले पनि सीप सिक्न चाहेनन्,’ उनले
भने, ‘हामीले गाएको गीत र नाच हेरेर मन बहलाउँछन्, सिक्नतिर भने ध्यान दिँदैनन् ।’ २०४३ मा
काठमाडौं गई
नाच देखाउँदा
आफूहरू पुरस्कृत
भएको समेत
उनले सुनाए ।
पैसरी मात्र होइन, सोरठीले पनि
कुनै समय सल्यानको पहिचान जोगाएको थियो । अघिल्ला पुस्ताले बसाइँसराइ गर्ने क्रममा पूर्वी क्षेत्रबाट त्रिवेणी
गाउँपालिकामा सोरठी भित्र्याएको ६० वर्षीय चन्दबहादुर ओलीको सम्झना छ । उनका अनुसार त्रिवेणीको पिमखोलाबाटै जिल्लाभरि सोरठी फैलिएको हो । ‘कृष्ण र गोपिनीको प्रेमसम्बन्धलाई आधार बनाएर नाचिने सोरठीकै कारण पुर्खा देशभर चिनिए,’ उनले भने, ‘पुराना
लोकभाका, नाच र बाजागाजासँग हाम्रो अस्तित्व जोडिएको छ ।’
ओलीका अनुसार सोरठीमा मारुनी
(महिला) ले घाँगर, चोली,
धरो, रुमाल, केतुकीको कपाल
र चुरापोते लगाउँछन् । पुरुषले भने दौरा–सुरुवाल,
स्टकोट, कम्पनीमाला र
शेली लगाएर नाच्छन् । सल्यानको चिनारी
बोकेका बन्गाडी टप्पालगायत नाच,
गीत र बाजागाजा पनि हराउन
थालेकोमा उनको चिन्ता छ ।
जिल्लाका १० गाउँपालिकामध्ये
त्रिवेणी गाउँपालिकाले भने स्थानीय संस्कृति संरक्षणका लागि गाउँगाउँमा समूह
बनाएको छ । विभिन्न चाडबाड, पर्व, मेलालगायत
सार्वजनिक जमघटमा समूहले विभिन्न लोपोन्मुख नाच, गीत, बाजालगायत
प्रदर्शन गर्दै आइरहेका छन् । त्रिवेणीका ६ वडामा गठन भएका १५ समूहले गत बुधबार लुहाममा स्थानीय संस्कृतिको प्रतिस्पर्धा गरे । ४० देखि ७० वर्ष उमेर समूहका ज्येष्ठ नागरिकले युवापुस्तालाई समेत परम्परागत संस्कृति संरक्षणका लागि प्रेरणा दिएको गाउँपालिका अध्यक्ष
मानबहादुर डाँगीले बताए । भने, ‘मौलिक संस्कृति हाम्रा चिनारी हुन्, संरक्षणका
लागि कार्यविधि बनाएरै अगाडि बढ्ने हाम्रो योजना छ ।’ उनका अनुसार गाउँपालिकाले प्रतिस्पर्धा गराएको यो पहिलो अवसर होइन । स्थानीय सरकार गठन भएसँगै
बर्सेनि यस्ता प्रतिस्पर्धा गराइरहेको उनले जानकारी दिए ।
कार्यक्रममा सहभागी समूहले दिनभर
झाँकी, गीत,
नाच तथा बाजागाजाको प्रदर्शन गरे । आधुनिक बाजा र संगीतका कारण पुराना संस्कृति र नाच लोप भएको स्थानीय अगुवा धनवीर ओलीले जनाए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी शिवराम पोखरेलले बन्गाडी, टप्पा, सोरठी र लहरे
नाच जिल्लाको सम्पत्ति भएको जनाए । जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख केशबहादुर विष्टले गाउँगाउँमा संस्कृति संरक्षण समूह गठन गरी जागरण ल्याउन जरुरी रहेको बताए । ‘मौलिक संस्कृति संरक्षण गरी पर्यटकको आकर्षणको केन्द्र बनाउन सकिन्छ’
उनले भने ।
प्रकाशित : फाल्गुन १४, २०७६ ०७:५४
