संस्कृति प्रवर्द्धनको आफ्नै तरिका
काठमाडौँ — नितु डंगोल देवी महाकालीको रूपमा
थिइन् । उनको मुहारमा पोतिएको रातो, नीलो, सेतो र हरियो रंगका भिन्नाभिन्नै अर्थ थिए । सुनौलो मुकुटका साथै महाकालीको पहिरनका कारण उनी देवीजस्तै देखिएकी थिइन् । सामान्यत : सौन्दर्य प्रतियोगिताहरूको ‘ट्यालेन्ट सो राउन्ड’ नृत्य आधारित हुन्छन् ।
मिस नेवाःको फरक
विशेषताचाहिँ के हो भने, डेढ दशकदेखि यसले संस्कृतिलाई ट्यालेन्ट सोको
मूल थिम बनाउँदै आएको छ । त्यही भएर नितु डंगोल देवीको आवरणमा प्रस्तुत हुँदै थिइन् राजधानीमा शनिबार सम्पन्न ट×्यालेन्ट सोमा ।
देवी मात्रै बनेनन् उनी । चर्या पनि नाचिन् । काठमाडौंकै २३ वर्षीया यिनले अनुहारको हाउभाउबाटै महाकालीको अनेक भाव प्रस्तुत गरिन् । नेवार समुदायभित्र विभिन्न पर्वमा हुने चर्या नृत्यको प्रभाव उनमा नपर्ने कुरै थिएन । उनले भने मिस नेवाःको स्टेजमा आफूलाई प्रस्तुत गर्न हालै यसको विशेष प्रशिक्षण नै लिएकी थिइन् । ‘अहिले आधुनिकताका कारण पुरानो संस्कृति र नृत्यहरू हराउँदै छन्,’ उनले भनिन्, ‘त्यही
भएर मैले यो नृत्य सिकेकी हुँ ।’ उनका अनुसार चर्या नृत्यमा काल अर्थात् महांकालको रूप नै प्रमुख हुन्छ । ‘करुणाको देवीसमेत मानिने महांकाललाई रिस, क्रोधजस्ता
भावमा उर्तानु यो नृत्यको विशेषता हो,’ उनले
भनिन् ।
कीर्तिपुरकी २३ वर्षीया सुजिना
श्रेष्ठ भने जीवित देवी कुमारीको भेषमा थिइन् । कुमारीकै भेषमा उनले आफ्नो प्रस्तुति दिइन् । नेवार समुदायमा देवीका रूपमा पुजिने कुमारीको विशेष महत्त्व रहेको उनले बताइन् । धार्मिक धारणाअनुसार कुमारीको नृत्यमा तलेजु भवानीप्रतिको भक्तिभाव पनि हुन्छ । यो परम्परासँग तत्कालीन राजा र तलेजु भवानीबीचको मिथकीय सम्बन्ध पनि जोडिएको छ ।
नारीलाई दुर्व्यवहार
गरेपछिको परिणामस्वरूप राज्यले नै नारीलाई पूजा गर्ने परम्परा बसालिएको थियो त्यति
बेला । प्रस्तुति हेरेपछि ललितपुर नगरपालिका–३१ खोकनाका वडा अध्यक्ष रवीन्द्र महर्जन प्रभावित बने । ‘मान्छेले मान्छेलाई पूजा र सम्मान गर्ने संस्कार हो यो,’ उनको
धारणा थियो । ‘सामाजिक सञ्जाल र न्यु मिडियाका कारण युवा पुस्ता आफ्नो सांस्कृतिक पहिचानबाट टाढा हुँदै गइरहेको बेला फरक र सिर्जनात्मक ढंगले पनि संस्कृति
प्रवर्द्धन गर्ने सकिने रहेछ’ भन्दै उनले ट्यालेन्ट सोमा उत्रिएका सहभागीहरूको
प्रशंसा गरे ।
मिस नेवाः ११३९ मा यो
चौधौँ संस्करणका लागि नितु, सुजिनासँगै रुजी शाक्यले नेवारी धान नाच
प्रस्तुत गरिन् भने युनिशा शाही,
अजुमी शाहीले नेवारी
शैलीकै आधुनिक नृत्य गरे । कृतिका प्रजापती, रोजी गुभाजू, रेफिना श्रेष्ठलगायत १७ युवतीहरूले आआफ्ना प्रस्तुति दिए ।
मौलिक सांस्कृतिक
ज्ञानलाई नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने ध्येयले डेढ दशकदेखि मिस नेवाः गर्दै
आएको आयोजक नेप्लिज फेसन होमकी अध्यक्ष हेमा मानन्धरले बताइन् । मिस नेवाःको अन्तिम प्रतिस्पर्धा यही जेठ ३१ गते राजधानीमा हुँदै छ ।प्रकाशित : kantipur, जेष्ठ २६, २०७६ ०८:३६
