राउटेका इभा

अन्नपूर्ण, फुर्सद,  २३ चैत २०७५ १२:५८:००
शब्दकोश / राउटे
नेपालभित्र बोलिने सबैजसो भाषाको यथाशक्य प्रयोग गरेर हाम्रो भाषालाई समृद्ध र विविधतामूलक बनाउने अभिप्रायमा सानो प्रयास हो, यो शब्दकोश— स्तम्भ । अंग्रेजी भाषाले संसारका विभिन्न भाषामा प्रचलित शब्दलाई आफ्नो शब्दकोशमा प्रविष्टि दिइरहेको छ । उनीहरूको शब्दकोश मोटाइरहेको छ, तर नेपालमा धेरै भाषा–भाषिका बोलिए पनि हाम्रा शब्दकोश भने पातला नै छन्। हाम्रो ‘मूलधारे’ शब्दभण्डार सीमित छ ।
शब्दकोश बहुभाषिक–बुहभाषिकीय हुन सकेको छैन । हाम्रै नेपाली दाजुभाइले बोल्ने भाषालाई ‘आगन्तुक’ भनेर पढाइरहेका छौं, हामी । यस ‘शब्दकोश’ स्तम्भमा तपाईं आफ्नो समुदाय–क्षेत्रका भाषा–भाषिका–बोली संकलन गरेर पठाउन सक्नुहुन्छ ।
लेकबेसी नगरपालिका— १ जहरे सुर्खेतको खोलाकिनारमा २० वटा पाल टाँगिएका छन्। मुखिया सूर्यनारायण शाही सिकारका लागि निस्किसकेका छन्। बस्तीमा नयाँ मान्छेलाई अचानक देखेपछि सबैले हेरेको हे¥यै भए । सेतो खद्दर बेरेका धनबहादुर शाही अगाडि आए । मैले उनलाई राउटे शब्दका बारेमा केही कुरा गर्न आग्रह गरे । ‘उही ता हो नि नेपाली नेपाली’ उनले खासै चासो दिएनन्। सामान्य कसरत पछि उनले टाउको तलमाथि हल्लाएर अनुहार उज्यालो बनाए ।
उनकै अनुहारलाई शब्दमा उतारेर उनलाई बत्तीलाई के भन्छन् सोधे ‘राउटेले बत्ती बाल्दैन, अनि का शब्द हुन्छ’ उनले जवाफ फर्काए । मैले शब्दहरू थप्दै थप्दै लगें अनि उनी बक्दैबक्दै गए ।
बिहे     ः     जन्ती
बजार     ः     दोकान
तरकारी    ः     साग
सुन्दरी     ः     सप्रिएको
रूख     ः     हाँगो
मीठो     ः     गुलियो
श्रीमती     ः     बूढी
खुसी    ः     खुबिका
पैसा     ः     पस
कपाल    ः     सावौ
पानी    ः     ची
घर     ः     नाउँ
आँखा     ः     आत
माया     ः     नमवडाँ
कान    ः     कान्न
औंला    ः     आगुल्या
गीत     ः     फागा
आकाश    ः     धरा
चरा    ः     बुवा
खुट्टा     ः     इभा
बत्ती     ः     (बत्ती बाल्दैनन्–बोल्दैनन्)
प्रस्तुति : वसन्त आचार्य